Fahri Sarrafoğlu/İstanbul Seyyahı
İstanbul Edirnekapı Şehitliği adeta açık bir kütüphane gibi. Orada şehitlerimizin yanında bu ülkeye hizmet etmiş alimler, bilim adamları, sanatçılar, devlet adamları da var. Ama
Aşiyan Mezarlığı Rumeli Hisarında da birçok alim ve değerli devlet adamları var. Yolumuz bu sefer Aşiyan Mezarlığına düştü. Orada Merhum Hüseyin Vassaf Efendi’ye rast geldik ve onu dilimizin döndüğünce aktarmaya çalışacağız.
Hüseyin Vassaf Efendi: Tasavvufun Derinliklerine Yolculuk
8 Mart 1872’de İstanbul Aksaray’da doğan Hüseyin Vassaf Efendi, sadece bir İslam alimi ve tasavvuf öğretmeni değil, aynı zamanda Osmanlı dönemi sûfî kültürünün önemli temsilcilerinden biridir. Babası Ürgüplü Hacı Osman Efendi, Mısır Valisi Mehmed Ali Paşa ve oğlu İbrahim Paşa’nın hizmetinde bulunmuş, annesi Fatma Emsâl Hanım ise Ahmed Ziyâeddin Gümüşhânevî’ye mensuptur. Ailesinin etkisiyle daha genç yaşlardan itibaren derin bir dini eğitim alan Hüseyin Vassaf Efendi, tasavvufa olan ilgisi nedeniyle birçok dergâhda eğitim görüp, kendi içsel yolculuğunu şekillendirmiştir.
Eğitimi ve Tasavvufî Yolu
Hüseyin Vassaf Efendi, medrese eğitimi almış ve dönemin önde gelen âlimlerinden dersler görmüştür. Ancak onun hayatındaki en belirgin özellik, tasavvufî yolculuğudur. Nakşibendî ve Mevlevî tarikatlarına intisap eden Hüseyin Vassaf, özellikle Hüsâmeddin Uşşâkî Dergâhı şeyhi Mustafa Hilmi Efendi’nin yanında seyr ü sülûk görmüş ve tasavvufî birikimini derinleştirmiştir. 1925’te Mustafa Hilmi Efendi’nin vefatının ardından, onun halifelerinden Mehmed İzzet Safiyullah Efendi tarafından şeyh olarak atanmıştır.
Hüseyin Vassaf Efendi’nin Eserleri
Hüseyin Vassaf Efendi, tasavvufun derinliklerine inen ve bu bilgiyi kaleme alan önemli bir müelliftir. Eserleri günümüzde hâlâ tasavvuf araştırmalarının temel kaynaklarından biridir.
1. Sefîne-i Evliyâ
Hüseyin Vassaf’ın en önemli eseri, Osmanlı dönemi tasavvuf büyüklerinin biyografilerini içeren 5 ciltlik Sefîne-i Evliyâ adlı ansiklopedisidir. Bu eser, Osmanlı döneminin evliya (veliler) hayatlarını ayrıntılı bir şekilde anlatırken, aynı zamanda dönemin dini ve tasavvufi atmosferini de gözler önüne sermektedir.
2. Gülzâr-ı Aşk
Mevlânâ Celâleddîn-i Rûmî ve Mevlevîlik hakkında yazılmış olan Gülzâr-ı Aşk, Mevlevîliğin öğretilerini ve Mevlânâ’nın mistik dünyasını ele alır. Bu eser, Mevlevîlik üzerine derinlemesine bir bakış sunar.
3. Divan-ı Vassaf
Hüseyin Vassaf Efendi’nin şiirlerini topladığı Divan-ı Vassaf, onun tasavvufi duygu ve düşüncelerini yansıtan bir eserdir. Bu divanda, aşk, Allah’a yönelme ve tasavvufi öğretilerin izlerini bulmak mümkündür.
Osmanlı’dan Cumhuriyet’e: Hüseyin Vassaf Efendi’nin Kamusal Hayatı
Hüseyin Vassaf Efendi, sadece bir tasavvuf âlimi değil, aynı zamanda kamu görevlerinde de bulunmuş bir şahsiyettir. Osmanlı Devleti’nin son dönemlerinde Rüsûmât Başmüdürlüğü gibi üst düzey devlet görevlerinde bulunmuş ve bu dönemin siyasi ve sosyal yapısına tanıklık etmiştir. Hem kamusal alanda hem de tasavvufi çevrelerde etkin olan Vassaf Efendi, farklı tarikatlardan icazet almış ve zamanla tasavvuf kültürünü derinlemesine inceleyerek yazdığı eserlerle bu kültürü yaymayı başarmıştır.
Vefatı ve Ardında Bıraktığı Miras
Hüseyin Vassaf Efendi, 1929 yılında İstanbul’da vefat etmiştir. Geride bıraktığı eserler, günümüzde hâlâ tasavvuf araştırmacıları tarafından önemli bir kaynak olarak kullanılmaktadır. Özellikle Sefîne-i Evliyâ adlı eseri, sadece bir biyografi koleksiyonu değil, aynı zamanda Osmanlı tasavvufunun sosyal yapısını, öğretisini ve temsilcilerini anlamak için önemli bir kaynaktır.
Detaylı Not: Eserin Müellif Hattıyla Yazılan Nüshası
Hüseyin Vassaf Efendi’nin Sefîne-i Evliyâ adlı eseri, müellif hattıyla yazılmış ve beş cilt olarak Süleymaniye Kütüphanesi’nde tek nüsha olarak bulunmaktadır. Bu eser, tarikatlar ansiklopedisi olarak kabul edilecek değere sahip olup, 20 yıl süren bir yazım sürecinin sonucudur.
Hüseyin Vassaf Efendi, tasavvuf alanındaki derin bilgisi ve eserleriyle hem Osmanlı hem de Cumhuriyet dönemi tasavvuf araştırmacıları için kıymetli bir figür olmaya devam etmektedir.
- Sefîne-i Evliyâ, son yıllarda Latin harflerine aktarılarak yayımlanmıştır.
Hacı Hüseyin Vassaf’ın İstanbul’daki İzleri: Yaşadığı Semtler: Fatih, Eyüp ve Üsküdar’da ikamet etti. Eyüp Sultan Camii civarında tasavvuf sohbetleri yaptığı bilinir. - Ziyaretgâhları: Özellikle Yunus Emre Türbesi (Karaman) ve Mevlânâ Türbesi (Konya) için seyahatler yapmış, notlar almıştır.
Günümüzdeki Akademik Çalışmalar
- Sefîne-i Evliyâ’nın Transkripsiyonu: 2006’da Mehmet Akkuşve Dr. Ali Yılmaz tarafından 5 cilt halinde yayımlandı.
- Yüksek Lisans/ Doktora Tezleri:
- “Hüseyin Vassaf’ın Şiirlerinde Tasavvufî Temalar”(İstanbul Üniversitesi, 2018)
- “Sefîne-i Evliyâ’da Anlatılan Kadın Veliler”(Marmara Üniversitesi, 2020)
https://www.yeniakit.com.tr/haber/21-ekim-1929-mutasavvif-huseyin-vassafin-vefati-1700838.html
Kaynak: https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/162510