Fahri Sarrafoğlu(İstanbul Seyyahı)
Osmanlı hanedanında tahta çıkmış İsmi Selim olan üç farklı Şahsiyet, üç farklı padişah var. Her bir padişahın da kendi ismi ile yaptırdığı üç farklı camii var. İstanbul Fatih’te Yavuz Selim Cami, Yavuz Sultan Selim’in yaptırdığı cami Sultan II. Selim’in yani Kanuni Sultan Süleyman’ın oğlu olan İkinci Selim’in Edirne’de bulunan ve Mimar Sinan’ın eseri Selimiye Camii ve Yenilikçi Padişah Sultan III. Selim Han’ın yaptırdığı ve yine İstanbul’da olan ve farklı özellikleri ile binalarının çeşitliliği ve kapsamı ile geleneksel sultan külliyesi anlayışının dışında Büyük Selimiye külliyesi .Bugün camisi, hamamı, muvakkithanesi ile Sultan III. Selim Han’ın kendi şahsi serveti ile yaptırdığı Büyük Selimiye Camii’ne konuk olacağız. İşte detaylar:
GELENEĞİN DIŞINDA FARKLI BİR KÜLLİYE
Büyük Selimiye Camii Sultan III. Selin Han’ın kız kardeşi Hatice Sultan‘ın ressamı Melling’in isimlendirmesi ile ‘’Kavak Sarayı’’ arazisine yaptırıldı. Binalarının çeşitliliği ve kapsamı ile geleneksel sultan külliyesi anlayışının dışında olan bu görkemli külliye, Sultan III. Selim’in sırkâtibi Ahmet Efendi Ruznamesi’ne göre 1802 yılında bir pazartesi günü temelleri atılan yapı 1805 yılında tamamlanarak hizmete açıldı.
NİZAM-I CEDİD’İN SEMBOLÜ
Selimiye Camii, yanında mektep, Nakşibendî zâviyesiyle içinde mescid ki küçük Selimiye mescidi olarak geçer, Muvakkithanesi, çeşmesi , ’’Nev-icad’’olarak adlandırılan sebili, hamamı ile yapısal olarak birbirini dik kesen sokaklar ile kentsel ölçekte tasarlanmış bir yerleşim alanı şeklinde düzenlendi. Osmanlı’da ilk defa bu şekilde bir şehir planlaması ile bir yapının inşası ile ‘’Nizam-ı Cedid’i’’ simgeleyen bir alan kuruldu. Ayrıca camilerin sosyal çevre anlamında etrafına sağladığı imkanlar gözetilerek inşa edilen külliye, hem Selimiye Kışlasına hem de etrafında bulunan mahallelerin bu ihtiyaçlarına cevap olmuştur.
KÜLLİYE YE AKAR OLUŞTURAN KUMAŞ İMALATHANELERİ
Bahçesine ‘’tag’’ şeklinde yapılmış dört farklı girişi olan caminin çevresinde yine planlara ile uyumlu olarak yapıldı ve camiye akar oluşturması amacı ile ‘’Selim-i’’ ismi ile anılan diba, ipekli ve kadife kumaş imalathaneleri açıldı. 1894 yılında meydana gelen deprem ile bu tezgahlar günümüze ulaşamadı.
MİMARİ DETAYLAR VE İÇ KISIMDA YAZILI FETİH SURESİ
Yapıldığı dönem itibari ile barok ve Osmanlı mimarisinin bir sentezi olarak ortaya çıkan yapı, minber ve mihrabında kullanılan sert profir mermerlerin incelikle işlenmiş, mermer işçiliği ve yine diğer detaylarda kullanılan ahşap işçiliği ile 19. Yüzyılın önemli örnekleri arsına ismini yazdırdı. Deniz kabuğu motifleri, kartuşlar gibi süsleyici unsurlar da mimari bütünlük içerisinde yapıyla kaynaşır. Caminin mihrap cephesinde mimari detaylarının titizliği dikkat çeken simetrik görünümlü iki kuşevi de dikkatlerden kaçmamaktadır. Ayrıca İçeride duvarların üst kısımları kalem işi nakışlarla süslendi ve ana mekânı üç yandan saran kuşak yazıda Fetih sûresinin yer alması ve cami görevlilerinin bir kısmının Fetih sûresini okumakla görevlendirilmesi III. Selim’in fetihler dönemini yeniden başlatma konusundaki kararlılığını yansıtma istediğinden kaynaklandığını biliyoruz.
YONTULARAK İNCELTİLMEYE ÇALIŞILAN MİNARELER
Kitâbesinde “mücessem bir nur” diye tanımlanan Büyük Selimiye Cami’nin minarelerinin de hikayesi oldukça ilginçtir. Caminin inşası tamamlandığı ilk yıllarda minareleri oldukça kalın görülmesi sebebi ile yontularak incetilmiş, inşadan sonra, 1823 yılında meydana gelen şiddetli lodos sebebi ile ise minarelerden bir tanesi tamamen, diğeride kısmi olarak göçen minareler sonrasına yaptırıldı.
SELAMLIK TÖRENİ VE YENİÇERİ OCAĞININ TEPKİSİ
Camiinin özelliklerinde sonra birde konu olduğu önemli olayı ele alalım.1805 yılında inşaatı tamamlandıktan sonra açılışı yapılacak olan Büyük Selimiye Cami’nin, yapılacak olan selamlık töreninde yeniçeriler bir duyum alır. Bu duyuma göre törende yeniçeriler yerine Bostani Tüfekçi askerler selamlık törenine katılacaklardır. Belli bir süredir yeniçeri ocağının kaldırılmasında şüphelenen yeniçeriler Üsküdar’a geçerek sağa sola ateş açmaya başladı ve Üsküdar Kışlası’ndaki Bostani Tüfekçi Ocağı askerlerini ortadan kaldıracakları tehdidinde bulundular. Bu olayla üzerine Padişah Sultan III. Selim yeniçerilerin yerlerinin korunacağı teminatını verdi ve selamlık tarihini ileri bir tarihe erteledi.
KÜLLİYEDEN GÜNÜMÜZE KALANLAR
1950’li yıllarda ve 2004 yılında tadilat ve restorasyon geçirmiştir. Büyük Selimiye Külliyesi’nin bu çoklu yapılarından cami, hamam, muvakkithâne, sıbyan mektebi ve bir çeşme günümüze ulaşmıştır. Caminin hünkar kasrı ise günümüzde tarihçimiz , araştırmacı İbrahim Hakkı Konyalı kütüphanesi olarak hizmet vermektedir. Günümüzde çocuk kütüphanesi olarak kullanılan yapı ise döneminde sıbyan mektebi olarak inşa edildi.2020 başı itibarıyla 3 yıl sürecek yeni tadilata alındı. Büyük Selimiye Camii Restorasyon süreci tamamlandıktan sonra yeniden ibadete açıldı. Ayrıca Selimiye Kışlasına yakınlığından dolayı İstanbul’da ölen kara kuvvetleri mensubu subayların askerî cenaze törenleri Selimiye Kışlası Muhafız Bölüğü tarafından yine Selimiye Camii’nde yapılmaktadır.
Kaynakça:
https://islamansiklopedisi.org.tr/selimiye-camii-ve-kulliyesi–istanbul
https://tr.m.wikipedia.org/wiki/B%C3%BCy%C3%BCk_Selimiye_Camii