Değerli dostlar, İstanbul’da görmeyi bildikten sonra bir apartman isminden bile ibretli hikayeler çıkıyor…. İşte bizde dil ile ,sanat ile kültür ile oldukça yakından ilgili olan Mehmet Bahaeddin Bey’in hikayesini ve onun soyadı ile ilgili hikayesini anlatacağız. Oldukça ilginç çünkü. İşte detaylar.
NEDEN ADINI DEĞİŞTİRDİ?
Felsefe başta olmak üzere müzik ve özellikle klasik müzik hayranı olan Bahaeddin Bey ,iyi bir müzik kulağına sahip olmak ile birlikte sıkı bir Ludwig van Beethoven hayranıdır. 1934 yılı itibari ile soyadı kanununu çıkması ile birlikte Mehmet Bahaeddin Bey ,’’Toven’’ soyadını almak istemiş ,ve ‘’Bahaeddin’’ olarak kullandığı ismini ‘’baha’’ olarak değiştirmiştir. Eserlerinde ise ‘’B.TOVEN’’ imzasını atmaya başlayan Mehmet Baha Toven bu anlamda hayranlık beslediği Beethoven ‘a atıf yapıyor. Bununla da kalmayan Baha Toven ,oturduğu apartmana da yine ‘’BETOVEN’’ ismi vererek ustaya kadim şehir İstanbul’dan Nazire yaparcasına gönderme yapmayı ihmal etmiyor.
İŞTE MEHMET BAHAEDDİN BEYİN HİKAYESİ
İstanbul Fatih’te kadınlar pazarı olarak bildiğimiz çarşı içerisinden geliyor bu hikayemiz. Daha da doğru bir ifade kullanmak istersek burada yıllardır ayakta kalarak bir anıyı , bir sevgiyi yaşatan BETOVEN APARTMANI ‘nın ve sahibi ,MEHMED BAHAEDDİN TOVEN’İN hikayesi.
MEHMED BAHAEDDİN TOVEN’IN HİKAYESİ
1881 yılını Mart ayında günümüzde Yunanistan sınırları içerisinde memur ailenin ilk gözağrısı olarak dünyaya gelir Mehmed Bahaeddin’in ve kendisi henüz altı yaşında iken Bursa’ya ailesi ile birlikte taşınırlar. Eğitimine burada başlar ve resmi öğrenim sürecini İstanbul’da Pangaaltı Harbiyesi ile tamamlayarak ilk görev yeri olan İşkodra’da geçer. Çevresindeki gelişmeler başta olmak üzere Dünya’ya meydana gelen olayları yakından takip ederek kendisini geliştiren ve bu anlamda parlak bir Osmanlı subayı olan Mehmed Bahaeddin , devam eden süreçte ilk olarak yine ordu nezdinde Beyrut’ Fransızca öğretmeni, daha sonra da günümüzde İstanbul Üniversitesi olan ,kurmay subayların yetiştirildiği Erkan-ı Harbiye’ye Siyasi tarih hocası olarak atanacaktır. Bu dönemden sonra tarihler 1911’i gösterdiğinde savaştan hemen önce Yemen’e görevlendirme ile gidecektir. 1. Dünya savaşı sürecini Yemen’de geçiren Bahaeddin Bey , savaş sonucunda Yemen’i terk eden son Osmanlılardan olacaktır.
İSTANBUL YAŞANTISI BAŞLIYOR
Savaş sonrasında İstanbul’a dönen Mehmed Bahaedddin Bey , edindiği tecrübelerin yanı sıra eğitimli kişiliği ile dikkat çekmekte ve bu anlada yine kendisini geliştirmeyi ihmal etmemektedir. İstanbul Sosyal ve entelektüel yaşantısının her daim içerinde kalmaya çalışarak ,kültürün, halkın nabzını tutmaya gayret etmek ile birlikte aktif işlerden de geri kalmaz ve bir dönem ‘’Vakit’’ isimli gazetede çalışır. Daha sonrasında ise Tanin Gazetesinde beş yıl kadar yazı işleri müdürü olarak iş hayatına devam edecektir. Kendini yetiştiren ve bu anlamda sabit kalmayan Mehmed Bahaeddin Bey ,1925-1933 yılları ile birlikte Gedikpaşa Amerikan Mektebinde ,devamında ise Robet Kolej’de ve Arnavutköy Kız Kolejinde çok iyi bildiği , hakim olduğu Türkçe Öğretmenliği görevini yerine getirerek burada yetiştirdiği öğrencilerine unutulmaz izler bırakacaktır.
LUGAT-I BAHA SÖZLÜĞÜNÜ YAZIYOR
Usta bir çevirmen olan Mehmed Bey öyle ki bir sözlük dahi yazmış ve Lugat-ı Baha olarak bilinmektedir. B. Toven, Yeni Türkçe Lügat (1912, 1924), Noktalama: Yazıda Kullanılan İşaretler (1946) ve B.Toven Takvimi’nin yazarı. Sir James Jeans’in Gökyüzü: Bugünkü Astronomi adlı kitabının çevirmeni.
Spiritüalizmle alakalı olarak İspritizma isimle dergi çıkarmış, yine kendi adını taşıyan B. Toven Takvimi’ni hazırlar.
ÖĞRENCİLERİNE BIRAKTIĞI UNUTULMAZ İZLER
Usta oyuncu Özdemir Nutku, başarılı iş insanı ve aynı zaman da sanatçı Şakir Eczacıbaşı gibi öğrencilerinin hayatlarında güzel izler bırakan , başta çalışma disiplini olmak üzere , erdemli olma, vizyon sahibi olmayı öğütleyen Bahaeddin Bey, verdiği derslerde öğrencileri olan ilişkisi , ders anlatış biçimi ile öğrencilerine sadece bir branş dersi anlatmış olmamış aynı zamanda verdiği hayata dair bilgi ve felsefesi ile derin izler bırakmıştır.
Şair ,çevirmen ve aynı zamanda Türkiye Cumhuriyeti Kültür Turizm bakanı olarak görev yapan Talat Sait Halman yine Mehmed Bahaeddin Bey’in öğrencisi olmuş başta sanat ,Türkçe Gramer olmak üzere tiyatro dersleri almış,’’ Aklın Yolu Bindir’’ eserinde hocası ile ilgili kıymetli bilgiler vermiştir. ‘’Son derece ilginç bir kişiliği vardı. Fakat cıvıl cıvıl, sorgulayıcı bir zekâya sahipti.’’ Şeklinde bahseden Halman , öğretmeni ile ilgili ’’bana bir diğer öğrettiği şey, dersleri canlı vermenin ne kadar önemli olduğudur… Hem ses tonu bakımından hem bilgileri şiirle süslemek hem de her konuya eğlenceli unsur katabilmek… Baha Toven’le derslerimiz oyun gibi geçerdi’’ ifadelerine ,eserinde yer veriyor ve ‘’Dili düzgün kullanmamız için bizi bilinçlendirmesi, bütün hayatım boyunca gramer duyarlılığına sahip olmama yol açtı…’’ diyerek ekliyor.
KAYNAKÇA
https://www.herumutortakarar.com/betoven-apartmani/
https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/2976182
https://yeditepefatih.com/2021/ekim-kasim-aralik/baha-toven/