Hem İstanbul sevdalısı hem de hakikat yolcularını tanıtmaya devam ediyoruz. Memleketi olan Türkistan diyarlarından kalkarak 45 yıl boyunca iklim iklim gezerek ilimi, hakkı ,hakikati arayan birinden bahsedeceğiz. Yazdığı eserinde de bu arayışın mertçe bir yürüyüş gerektiğin belirten ve yine eserinde hak taliplilerinin bu yol için hayırlı bir çaba içerisinde olmaları gerektiğini söyleyen bir Allah dostu Abdullah Kaşgari (Nidai) hazretlerini anlatalım istedik bu yazımızda . işte detaylar:
HAKİKAT YOLUNDA 45 YILLIK YOLCULUK
Aslen Türkistan kökenli olan Abdullah kaşgari hazretleri ,Risale-i Hakkıyye isimli, kendisinden de kısaca bahsettiği eserinde 45 yıl boyunca yaptığı ve hala da devam eden hakikat yolculuğundan bahsediyor. İstanbul’a gelmeden önceki yaşamı hakkında net bilgilere sahip olmadığımız ve yine bu eserinden edindiğimiz bilgilere göre, İstanbul’ a gelene kadar Kudüs, Mekke ,Medine gibi diyarları ziyaret etti ve eğitimler verdi. Buralarda çeşitli sürelerde kaldı ve sonrasında İstanbul’ a geldi.
ABDULLAH NİDA-İ VE MURTEZA EFENDİ TEKKESİNE GEÇİŞİ
İstanbul’a gelmesi ile birlikte 1740’ lı yıllarda yine Türkistan kökenli zatların olduğu ve Eyüp semtinde kurulmuş Kalenderhane tekkesinin şehyi oldu. Üç yıl süre ile burada görevini yerine getiren Abdullah Kaşgari, daha sonraları kendi ismi ile anacağımız ve Murteza Efendi’nin yaptırdığı “Murtezâ Efendi Tekkesi”ne ,ki daha sonra “Kaşgari Murtezâ Efendi tekkesi” olarak anılmaya başlayacak , geçti. Murteza Efendi’nin tekkenin kurucusu olmasına rağmen ilk şeyhliğini Abdullah Kaşgari Hazretleri yaptı ve ilerleyen tarihlerde vefat eden Murtezâ Efendi, tekkenin giriş kısmına defnedilmiştir . Abdullah Kaşgari 45 yılın verdiği tecrübe ve yapıcı , düzenleyici kişiliğinin etkisi ile olsa gerek ,tekkeyi birçok alanda insanlara faydalı olacak şekilde bir merkez haline getirdi ve ilim, irşad faaliyetlerine burada devam etti.
HAC İÇİN GELENLERİN UĞRADIĞI VE ELÇİERİN SEÇİLDİĞİ ÖNEMLİ BİR YER ‘’KAŞGARİ TEKKESİ’’
Tekke özellike Orta Asya kültürü ‘nün tasavvufi yollar ile İstanbul ‘da temsilini sağlaması ile birlikte, aynı zamanda Abdullah Kaşgari’nin kendisinin de Türkistan kökenli olması sebebi ile Orta Asya’dan Hac yapmak için gelenlerin kutsal beldelere gitmeden önce kesinlikle ziyaret ettikleri uğrak mekanı oldu. Tekkeyi bu şekilde ziyaret edenler arasında büyük imam ve asker Şeyh Şamil’in e olduğu çeşitli kaynaklarda geçmekle birlikte İstanbul’a geldiğinde bu tekkeyi ziyaret etti ,birkaç gece burada kaldı ve Eyüp Sultan Türbesi’ne giderek burada duâ ettiği bilinmektedir.Tekke ayrıca o dönem itibari ile dış devletlerde elçilik düzenlemelerinin yeni yapıldığı Osmanlı Devleti’nin başta Buhara olmak üzere Orta Asya’da görevlendirilecek elçilerini buradaki kendini yetiştirmiş şeyhlerden seçtiği önemli bir yer oldu.
ABDULLAH NİDA-İ VEFATI VE OĞLU UBEYDULLAH KAŞGARİ
Çeşitli kaynaklarda ‘’Abdullah Nida-i’’ mahlası ile de karşımıza çıkan ve manevi bir nüfuz sahibi olarak görülen Abdullah Nida-i hazretleri ,şiir edebiyat gibi çeşitli sanatları kullanarak eğitimlerini devam ettirdiği biliniyor. Ayrıca kendisinin Fars edebiyatı ile ilgilendiğini eserinde Mevlana’da da alıntılar olduğunu bilmekteyiz. Abdullah Nida-i hazretlerinin vefatından sonra yerine tekkenin ikinci şeyhi olarak oğlu Ubeydullah Kaşgari geçti. On yıl kadar şeyhlik vazifesini devam ettiren Ubeydullah Kaşgari hazretlri,45 yaşında vefatı üzerine tekke bahçesinde babasının yanına defnedildi.
TEKKE BAHÇESİNDE SULTAN III. SELİM HAN’IN HOCASI İSA GEYLANİ HZ.’DE BULUNUYOR
Kaşgari Tekkesinin bahçesinde bir de İsa Geylani hazretleri adına yapılmış bir türbe bulunmaktadır. Bu türbe tekke camiinde imam iken Ubeydullah Kaşgari hazretlerinde sonra üçüncü olarak tekkede şeyhlik yapan aynı zamanda Sultan III. Selim Han’ın da hocası İsa Geylani Hazretleridir. Türbesini yine talebesi III. Selim’in yaptırdığı İsa Geylani Hazretleri ‘nin Abdülkadir Geylani Hazretlerinin torunu olduğuna dair bilgiler çeşitli kayaklarda geçiyor.
VE SON POSTNİŞİN ABDÜLHAKİM ARVASİ HZ.
Tekkenin bilinen son şeyhi ise hepimizin yakinen tanıdığı veya adının sıkça duyduğu Abdülhakim Arvasi’ dir. Burada çeşitli tasavvuf dersleri veren Arvasi Hazretleri ,tekke ve zaviyelerin kapanışına kadar olan dönemde tasavvufi sohbetler yapmaya devam etti. Arvasi Hazretlerinin bilinen talebeleri arasında usta şair Necip Fazıl da bulunmaktadır. İlk defa Beyoğlu’nda yine ders verdiği sırada sohbetini dinlediği Ağa Caminden sonra Kaşgari tekesini ziyaret ettiği de bilinen Necip Fazıl’ın kabri de tekke oldukça yakın bir yerde bulunmaktadır.
Kaynakça:
https://www.evliyalar.net/abdullah-kasgari/
https://www.eyupsultan.bel.tr/tr/main/pages/kasgari-murteza-efendi-tekkesi/996