Boğaz’ın Sessiz Tanığı: Kuruçeşme Surp Haç Ermeni Kilisesi
İstanbul’un göz kamaştıran siluetinde, Boğaz kıyısında sessizce duran birçok yapı var. Camiler, çeşmeler, kiliseler. İşte Kuruçeşme Surp Haç Ermeni Kilisesi. Yüzyıllardır ibadetlerin, düğünlerin, ağıtların ve umutların mekânı olan bu kutsal yapı, sadece mimarisiyle değil, taşıdığı hikâyelerle de dikkat çekiyor.
Bir Osmanlı Mirası
Resmî adıyla Yerevman Surp Haç Kilisesi, 1798’de inşa edildi. Ancak bugünkü görünümüne, 1834’te Osmanlı saray mimarlarından Garabed Amira Balyan’ın dokunuşuyla kavuştu. Balyan ailesi, Dolmabahçe ve Beylerbeyi gibi görkemli sarayların da mimarı olarak bilinir. Aynı yıl, kilisenin bitişiğine dönemin hayırseverlerinden Harutyun Amira Yerganyan tarafından Tarkmançats Ermeni İlköğretim Okulu eklendi.
Zamanla genişleyen yapıya, 1858’de doğu duvarında bir çan kulesi eklendi. Rivayete göre, Viyana’dan özel olarak getirilen çan, İstanbul halkını uzun süre “Bu ses nereden geliyor?” diye meraklandırmıştı. Belki de Boğaz, o güne kadar bu denli uzaklara yankılanan bir ses duymamıştı.
Alevlerin İçinden Doğan Dua
1919’da Kuruçeşme’de çıkan büyük yangın, kiliseyi çan kulesi ve çatısıyla birlikte ağır hasara uğrattı. Ancak bu, yıkılış değil, dirilişin başlangıcıydı.
Cemaatin seferber olduğu yangının ardından, avluda toplanan halkın arasından yaşlı bir kadının sözleri yankılandı:
“Tanrı evini koruyamadık, ama dualarımız ayakta kaldı. Yeniden yaparız. Ama inancımızdan asla vazgeçmeyiz.”
Bu kararlılıkla kilise yeniden ayağa kaldırıldı. 1975 ve 1988’deki onarımların ardından, 2007’de İstanbul Ermeni Patriği II. Mesrob tarafından son kez kutsandı.
Kültürel Bir Merkez
Surp Haç Kilisesi, sadece bir ibadet yeri değil, aynı zamanda bir kültür ocağıdır. Bitişiğindeki okul, birçok Ermeni aydınının yetiştiği yer olmuştur. Bugün kilise vakfı, sosyal medya üzerinden etkinlikler duyurarak toplumla bağlarını güçlendirmeye devam ediyor.
Kuruçeşme Kırbaç Sokak’taki bu tarihî yapıya toplu taşımayla ulaşım oldukça kolay: 22, 22RE, 40T gibi otobüs hatları, M6 metro hattı veya Arnavutköy vapur iskelesi kullanılabilir.
Boğaz’da Sessizce Yankılanan Çanlar
Surp Haç Kilisesi’nin çanları hâlâ çalıyor. Belki sesleri eskisi kadar uzaklara ulaşmıyor, ama her çanın taşıdığı anlam, İstanbul’un ruhuna kazınmış durumda. Her vuruş, geçmişe bir selam, bugüne bir hatırlatma ve yarına bir miras…
FOTOĞRAFLAR İÇİN : SAYIN MUHARREM ARSLAN BEY’E TEŞEKKÜR EDERİM
Kuruçeşme Surp Haç Kilisesi’nin Halk Arasında Anlatılan İlginç Hikâyeleri
Kilisenin etrafında dolaşan efsanelerden en çok konuşulanları şunlar:
-
Gizli Tünel ve Kuyudaki Hazine
-
Kilisenin altında Bizans döneminden kalma, Rumeli Hisarı’na uzanan bir tünel olduğu söylenir.
-
Bir diğer rivayete göre, avludaki eski kuyuda Ermeni tüccarlara ait bir altın hazinesi gömülüdür, ancak kuyunun “lanetli” olduğuna inanılır.
-
-
Ağlayan Meryem Ana İkonası
-
1894 depremi öncesinde, kilisedeki bir Meryem Ana ikonasının gözyaşı döktüğü anlatılır. İkona, depremden sonra kaybolmuştur.
-
-
Geceleri Duyulan İlahi Sesler
-
Yaşlı sakinler, gece yarısı kiliseden gelen Ermeni ilahilerini duyduklarını iddia eder. Kimileri bunu eski cemaatin ruhlarına, kimileri ise Boğaz’ın akustiğine bağlar.
-
-
Kırmızı Giyen Kadın Hayaleti
-
19. yüzyılda nikâh töreninde ölen bir gelinin, bazen kırmızı gelinliğiyle bahçede göründüğü ve aşıkları uyardığı söylenir.
-
-
Sultan’ın Fermanını Getiren Atın Sırrı
-
Kilisenin yapım izni için Saray’a giden delegasyonun atının dönüşte ölmesi, halk arasında “kiliseyi koruyan ruh” efsanesine dönüşmüştür.
-
-
Köpek Balıklı Vaftiz Havuzu
-
Vaftiz havuzunda yaşadığına inanılan küçük bir köpek balığının kötü ruhları kovduğu anlatılır. Bu hikâye, muhtemelen Boğaz’la ilgili denizci efsanelerinden türemiştir.
-
-
Çanların Kendiliğinden Çalması
-
6-7 Eylül 1955 Olayları sırasında, çanların kimse dokunmadan çalarak cemaati uyardığı rivayet edilir.
-