HASTANEYDİ, BELEDİYE OLDU, ŞİMDİ TARİHİ ANLATIYOR
Osmanlı döneminde askerî hastane olarak hizmet veren, Cumhuriyet yıllarında farklı amaçlarla kullanılan ve uzun süre belediye başkanlığına ev sahipliği yapan Kazlıçeşme’deki tarihî yapı, bugün İstanbul’un kültürel hafızasını yaşatıyor. Kazlıçeşme Sanat, iki asra yaklaşan belgelenmiş geçmişiyle ziyaretçilerini tarih ve sanat arasında bir yolculuğa çıkarıyor.
Tarihî yapıda açılan “Kazlıçeşme’nin Altı Asırlık Hafızası” sergisi, İstanbul’un üretim kültürünü, insan hikâyelerini ve unutulmaya yüz tutmuş hatıralarını yeniden gündeme taşıyor. Binanın restorasyonu sırasında keşfedilen yaklaşık 1.700 yıllık mozaikler ise bölgenin Osmanlı öncesine uzanan geçmişine ışık tutuyor.
Osmanlı’nın askerî hastanesinden sanat merkezine
İstanbul’un tarihî dokusunu koruyan önemli mekânlarından biri olan Kazlıçeşme Sanat’ı ziyaret ettik. Zeytinburnu’nda kırmızı tuğlaları, taş duvarları ve kemerli pencereleriyle dikkat çeken yapı, yalnızca bir sergi salonu değil, İstanbul’un farklı dönemlerini aynı çatı altında buluşturan bir tarih mekânı niteliğinde. Bir zamanlar hastaların tedavi edildiği, ardından kamu hizmetlerinin yürütüldüğü odalarda bugün fotoğraflar, resimler ve tarihî belgeler sergileniyor.
Yapının geçmişi, Osmanlı Devleti’nin askerî sanayi ve sağlık teşkilatının gelişimiyle doğrudan ilişkili. En eski belgelenmiş kaydı 1828 yılına uzanan bina, II. Mahmud döneminde Cebehane Hastanesi olarak biliniyordu. Zaman içerisinde değişen ihtiyaçlar doğrultusunda yeniden düzenlenen hastane, 1847 yılında Tophane Müşiri Halil Paşa tarafından yeniden yaptırıldı. II. Abdülhamid döneminde ise 1893 yılında daha büyük bir hastane binasının inşasına girişildi.
Balkan Savaşı’ndan Birinci Dünya Savaşı’na
Kazlıçeşme’deki hastane, Osmanlı Devleti’nin son döneminde yaşanan askerî ve siyasi gelişmelere de tanıklık etti. Balkan Savaşı ve Birinci Dünya Savaşı yıllarında sağlık hizmeti vermeyi sürdüren kurum, 1920 yılında İstanbul Hükümeti tarafından kapatıldı.
Cumhuriyet döneminde farklı kamu hizmetlerinde kullanılan yapı, 1935 yılında yeniden hastane olarak faaliyete geçti ve 1956 yılına kadar bu görevini sürdürdü. Ardından askerlik şubesi, yurt ve tanzim satış alanı gibi farklı işlevlerle değerlendirildi. 1984 yılında Zeytinburnu Belediyesi’nin kullanımına geçen bina, uzun yıllar belediye başkanlık merkezi olarak hizmet verdi. Böylece aynı yapı, Osmanlı’nın askerî sağlık kurumundan Cumhuriyet’in yerel yönetim merkezine uzanan bir dönüşüm yaşadı.
Restorasyon sırasında tarihin başka bir katmanı bulundu
Kazlıçeşme Sanat’ı benzer kültür merkezlerinden ayıran en önemli özelliklerden biri, restorasyon çalışmaları sırasında ortaya çıkarılan arkeolojik kalıntılar oldu. 2015 yılında başlayan çalışmaların ardından gerçekleştirilen kazılarda, tarihî yapının zemininde ve çevresinde Roma’nın geç dönemine ait mozaikler keşfedildi.
190 metrekarelik mozaik ve antik mezarlar
Kazı çalışmalarında yaklaşık 190 metrekarelik mozaik döşemenin ortaya çıkarılması, tarihî yapının kültürel değerini daha da artırdı. İstanbul Arkeoloji Müzeleri Müdürlüğü ile Zeytinburnu Belediyesi’nin iş birliğiyle yürütülen çalışmalarda, 2021 yılında bir lahit ve sandık tipi mezar da bulundu.
TÜBİTAK tarafından gerçekleştirilen karbon-14 incelemelerinde lahitteki iki iskeletin yaklaşık 1.750 ve 1.775 yıllık olduğu bildirildi. Koruma ve sergileme çalışmalarının ardından Zeytinburnu Mozaik Müzesi, 17 Ekim 2023 tarihinde ziyaretçilere açıldı.
Böylece Kazlıçeşme’deki tarihî yapı, yalnızca kendi Osmanlı geçmişini değil, bulunduğu toprağın çok daha eski dönemlerini de görünür hâle getiren bir kültür merkezine dönüştü.
Kazlıçeşme’nin altı asırlık hafızası fotoğraflarla canlanıyor
Ziyaretimiz sırasında Kazlıçeşme Sanat’ta devam eden “Kazlıçeşme’nin Altı Asırlık Hafızası” sergisi, mekânın tarihî kimliğiyle bütünleşen dikkat çekici bir çalışma olarak karşımıza çıktı. 6 Kasım 2026 tarihinde açılan serginin küratörlüğünü Ömer Faruk Şerifoğlu üstleniyor.
Sergide, Fatih Sultan Mehmed döneminde gelişen deri işleme faaliyetlerinden Kazlıçeşme’nin önemli bir sanayi merkezine dönüşmesine, tabakhanelerden işçi hayatına ve semtin sosyal değişimine kadar geniş bir tarihsel süreç ele alınıyor. Özellikle 1993 yılında tabakhanelerin Tuzla’ya taşınması, bölgenin üretim kimliğinden farklı bir şehir kimliğine geçişinde önemli bir dönüm noktası olarak öne çıkıyor.
İzzet Keribar, Yıldız Çelik, Ali Öz, Gültekin Çizgen ve Mehmet Alpay’ın fotoğraflarının yanı sıra farklı sanatçıların resimleri, tarihî haritalar ve belgeler ziyaretçilere sunuluyor. Sergide Afife Jale ve Hasan Yelmen gibi Kazlıçeşme’nin toplumsal hafızasında iz bırakan kişilerin hikâyelerine de yer veriliyor.
Fotoğraflar yalnızca mekânları değil, insanları da anlatıyor
Serginin en etkileyici yönlerinden biri, Kazlıçeşme’nin sanayi geçmişini yalnızca fabrikalar ve üretim tesisleri üzerinden değil, o mekânlarda çalışan insanların hayatları üzerinden anlatması. Sergilenen fotoğraflarda ağır yükler taşıyan işçiler, deri üretimiyle uğraşan ustalar, eski sokaklar ve gündelik hayatın unutulmaya yüz tutmuş görüntüleri yer alıyor.
Bu kareler, İstanbul’un sanayileşme tarihinin aynı zamanda bir emek ve insan hikâyesi olduğunu hatırlatıyor. Bir zamanlar üretimin merkezi olan Kazlıçeşme, bugün o üretim kültürünün hatıralarını koruyan bir kültür alanı olarak yeniden anlam kazanıyor.
Meraklısına not
- En eski kayıt: Yapının askerî hastane geçmişine ilişkin bilinen en eski belge 1828 yılına dayanıyor.
- 1847: Tophane Müşiri Halil Paşa tarafından yeni hastane binası yaptırıldı.
- 1893: II. Abdülhamid döneminde daha büyük bir hastane yapılması kararlaştırıldı.
- 1935–1956: Yapı yeniden askerî hastane olarak kullanıldı.
- 1984: Zeytinburnu Belediyesi’nin kullanımına geçti.
- 2015–2018: Restorasyon sürecinde tarihî mozaikler keşfedildi.
- 2023: Zeytinburnu Mozaik Müzesi ziyarete açıldı.
- Güncel sergi: “Kazlıçeşme’nin Altı Asırlık Hafızası”, 28 Şubat 2027 tarihine kadar pazartesi hariç 10.00–18.00 saatleri arasında ziyaret edilebiliyor.





















Cevap Yaz