Bilim dünyasında ömrünü Türkiye’nin bitki zenginliğini keşfetmeye adayan Prof. Dr. Asuman Baytop, hem eczacılık hem de botanik alanında yaptığı çalışmalarla ülkemizin florasına kalıcı bir iz bıraktı. Onun sabrı, disiplini ve doğaya duyduğu sevgi, bugün hâlâ yeni kuşak araştırmacılara ilham veriyor.
Hazırlayan: Fahri Sarrafoğlu (İstanbul Seyyahı)
HAYATI VE EĞİTİMİ
1920 yılında İstanbul’da doğan Asuman Baytop, Sainte-Pulchérie Fransız Kız Okulu ve Şişli Terakki Lisesi’nden mezun oldu. 1943’te İstanbul Üniversitesi Fen Fakültesi Eczacı Mektebi’ni bitirdi ve aynı yıl Farmakobotanik ve Genetik Enstitüsü’nde asistan olarak göreve başladı. 1947–1949 yılları arasında Zürich’te Eidgenössische Technische Hochschule’de Prof. Hans Flück yanında doktorasını tamamlayarak “Dr. sc. nat.” unvanını aldı. 1952’de doçent, 1963’te profesör oldu. 1964’te İstanbul Üniversitesi Eczacılık Fakültesi’nde kurulan Farmasötik Botanik Kürsüsü’nün kurucu başkanı olarak Türkiye’de eczacılık eğitimine yeni bir yön verdi.
BİLİMSEL ÇALIŞMALARI VE KATKILARI
Asuman Baytop’un ilk araştırmaları farmakognozi yani tıbbi bitkiler ve droglar üzerineydi. Daha sonra ilgisini floristik çalışmalara yöneltti. Türkiye’nin çeşitli bölgelerinde yaptığı geziler sonucunda 23 binden fazla örnek içeren İstanbul Üniversitesi Eczacılık Fakültesi Herbaryumu’nu (ISTE) kurdu. Bu koleksiyon, bugün Türkiye’nin en zengin botanik arşivlerinden biridir.
Flora of Turkey projesine katkılarıyla Avrupa florasına da önemli katkılar sağladı. Onun topladığı örnekler sayesinde bilim dünyası birçok yeni türle tanıştı: Tripleurospermum baytopianum, Cirsium baytopiae, Crocus baytopiorum ve Gypsophila baytopiorum bunlardan bazılarıdır.
TÜRKİYE FLORASINA KAZANDIRDIĞI DEĞERLER
Baytop’un en yoğun çalışmaları Trakya ve Anadolu bölgelerinde gerçekleşti. 1950’lerden itibaren yürüttüğü gezilerle Trakya florasına 84 yeni takson, Türkiye florasına ise 8 yeni tür ve 3 alttür kazandırdı.
Bilimsel gözlemlerini yalnızca akademik sınıflandırmalarla sınırlamadı. Anadolu’nun farklı bölgelerinde halk arasında kullanılan bitki adlarını derleyerek, doğa bilgisinin kültürel bellekte korunmasına da öncülük etti. 1968–1994 yılları arasında yayımladığı çalışmalarda 450’den fazla yerel bitki adını kayda geçirdi.
BİLİMSEL YAYINLARI VE ESERLERİ
Asuman Baytop, yaşamı boyunca 200’ü aşkın bilimsel yayın gerçekleştirdi. Bu çalışmalar arasında farmasötik botanik, farmakognozi, bitki anatomisi ve Türkiye florasına ilişkin çok sayıda makale, monografi ve derleme bulunmaktadır. Çalışmalarıyla yalnızca Türkiye’nin bitki çeşitliliğini değil, bu alandaki terminolojiyi ve eğitim yöntemlerini de zenginleştirdi.
Öğrencilerin kapsamlı ve güvenilir ders kitaplarına erişmesini çok önemseyen Baytop, eczacılık fakültesi öğrencileri için Bitkisel Drogların Anatomik Yapısı, Farmasötik Botanik, Farmasötik Botanik Uygulamaları, Bitkilerin Bilimsel Adlarındaki Niteleyiciler ve Anlamları ile İngilizce-Türkçe Botanik Kılavuzu adlı ders kitaplarını kaleme aldı.
Botanik tarihiyle ilgili çalışmalarını Türkiye’de Botanik Tarihi Araştırmaları adlı kitabında toplayan Baytop, akademik yaşamı boyunca sekiz doktora tezi yönetti.
1987’de emekliye ayrılsa da bilimsel araştırmalarını sürdürdü; Türkiye florasına katkıda bulunmaya devam etti ve son bitki toplama gezisini 1990 yılında gerçekleştirdi. Emeklilik döneminde Türkiye’de botanik eğitimi ve araştırmalarının tarihine odaklanan araştırmalar yayımladı.
EĞİTİMCİ KİMLİĞİ VE HERBARYUM ÇALIŞMALARI
Baytop, öğrencilerine bitkileri yalnızca laboratuvar örnekleri olarak değil, canlı birer varlık olarak tanıttı. Kendi hazırladığı slayt koleksiyonları ve öğrenci herbaryumlarıyla botanik eğitimini somutlaştırdı. TÜBİTAK destekli projeler yürütürken herbaryumun gelişmesini sağladı ve genç araştırmacılara rehberlik etti.
ALDIĞI ÖDÜLLER VE ONURLAR
- 1978 Balkan Flora ve Vejetasyonu Uluslararası Sempozyumu Şeref Madalyası
- 1999 TÜBİTAK Hizmet Ödülü
- Flora of Turkey’in sekizinci cildi, Asuman ve Turhan Baytop’a ithaf edilmiştir.
BİLİM VE ZARAFET ARASINDA BİR YAŞAM
Prof. Dr. Asuman Baytop, bilime adanmış yaşamı boyunca gösterdiği titizlik, doğaya duyduğu saygı ve eğitimdeki öncülüğüyle Türkiye’nin bilim tarihinde unutulmaz bir yere sahiptir. Onun emeği, bugün hâlâ her yaprakta ve her çiçekte yaşamaya devam ediyor.
Asuman Baytop, 15 Şubat 2015 tarihinde İstanbul’da vefat etti. Cenazesi Zincirlikuyu Mezarlığı’nda, eşi Prof. Dr. Turhan Baytop’un yanında toprağa verilmiştir.
Kaynak:
https://onedio.com/haber/cocuklariniza-ornek-olarak-gosterebileceginiz-turklerde-bugun-asuman-baytop-1138366
ASUMAN BAYTOP’UN ÖZGEÇMİŞİ, BOTANİK GEZİLERİ, BİTKİ KOLEKSİYONU, KİTAPLARI, YAYIN LİSTESİ – Feza Günergun