Hakkı Tarık Us’un Kitap Aşkı, Bugün İstanbul’un Kültür Belleğinde Yaşıyor
Hakkı Tarık Us, 25.000 ciltlik kişisel kütüphanesini vasiyetiyle İstanbul halkına armağan etti.
Osmanlıca, Fransızca, Arapça ve nadir Türkçe süreli yayınlardan oluşan koleksiyon, bir kültürel hafıza arşivi niteliğinde. Hayatı boyunca gazeteci, hukukçu ve milletvekili kimlikleriyle tanınan Us’un en kalıcı eseri, kitaplarla kurduğu bağ oldu.
İstanbul’a Kitaplarla Gelen Bir Vasiyet
Türk basın ve siyaset tarihinin önemli isimlerinden Hakkı Tarık Us’un ölümünden önceki vasiyeti, İstanbul’u bir kültür hazinesine kavuşturdu. 1945 yılında resmi vasiyetnamesiyle 25.000 ciltlik kişisel kütüphanesini İstanbul halkına armağan eden Us’un bu eşsiz koleksiyonu, bugün “Hakkı Tarık Us Süreli Yayınlar Koleksiyonu” adıyla araştırmacıların hizmetinde.
Bir Koleksiyon Değil, Bir Kültür Atlası
Bu eşsiz koleksiyon; Osmanlıca gazetelerden Fransızca edebi eserlere, Arapça risalelerden Türk matbuat tarihine kadar çok geniş bir yelpazeyi kapsıyor. Kitapların sadece istiflenmiş ciltler değil, bir milletin belleği olduğunu düşünen Us, bu eserlerin halka açık bir şekilde korunmasını ve erişilebilir olmasını talep etmişti.
Bu yönüyle koleksiyon, İstanbul’un kültürel sürekliliğini ve entelektüel derinliğini yansıtan bir belge niteliğinde.
Yazarken Öğreten Bir Üslup
Hakkı Tarık Us’un gazetecilikte benimsediği üslup; sade, halkın anlayacağı ölçüde yalın, eğitici ve yol gösterici nitelikteydi. Yazılarında öğretmek amacı güder, ancak bunu yukarıdan bakan bir dille değil, halkın içinden biri gibi yapardı. Zaman zaman hicivden, ironiden yararlanır; fakat asla kırıcı olmazdı.
Mizacı: Titiz, Zarif ve Ahlaki Duruşuyla Hatırlanır
Çevresindeki tanıklıklara göre Hakkı Tarık Us;
- Görevlerinde titiz,
- Arkadaşlıklarında ince ruhlu,
- Öğretmenliğinde şefkatli ve ilkeli,
- Toplumsal konularda sorumluluk sahibi bir karaktere sahipti.
Öğrencileri onu “hocayla değil, bir fikir insanıyla ders yapıyor gibiydik” diyerek anlatır. Mizacındaki ölçülülük, kaleme aldığı her yazıya da yansır.
Kısa Kısa Hakkı Tarık Us
Doğum: 1889, Gördes (Manisa)
Ölüm: 29 Aralık 1956, İstanbul
Mezarı: Zincirlikuyu Mezarlığı
Meslekleri: Gazeteci, hukukçu, öğretmen, milletvekili, koleksiyoncu
Siyasi Görev: 1923-1939 arasında Giresun Milletvekili
Basın: Tanin, Tasvir-i Efkâr, Vakit, Kurun gazetelerinde yazarlık
Ödül: Milli Mücadele’ye katkılarından dolayı İstiklal Madalyası
Bazı Eserleri
- Namık Kemal’in Kanije Muhasarası
- Meclis-i Mebusan Zabıt Ceridesi
- Henüz 17 Yaşında
- Dünyaya İkinci Geliş
- Kitap ve Kitapçılık
- CHP Kurultay Üyelerine Bu Toplantıda Düşen Büyük Vazifeler
Bir Kitaplık Değil, Bir Vizyon Bıraktı
Hakkı Tarık Us’un İstanbul’a bağışladığı kütüphane, onun sadece bir aydın değil, geleceği düşünen bir kültür adamı olduğunun da ispatı. Bugün bu kitaplar, hem tarihî hem de sembolik anlamda; bir aydının İstanbul’a bıraktığı sonsuz armağan olarak varlığını sürdürüyor.
Hakkı Tarık Us Süreli Yayınlar Koleksiyonu’nun Önemi
Koleksiyonun İçeriği:
- Osmanlı ve erken Cumhuriyet dönemine ait gazete ve dergilerden oluşur.
- Hakkı Tarık Us’un bizzat topladığı ya da çalıştığı basın organlarının çok sayıda sayısını içerir.
- Türkiye’de bu kadar geniş ve sistemli süreli yayın arşivine sahip nadir koleksiyonlardandır.
Çalışmada Kullanımı:
- Tez çalışması boyunca gazete ve dergiler taranarak, Hakkı Tarık Us’un yazıları tek tek tespit edilmiştir.
- Özellikle eksik sayıların temini için diğer arşivlerle birlikte kullanılmıştır:
- TBMM Arşivi
- İstanbul Üniversitesi Dijital Gazete Arşivi
- İBB Atatürk Kitaplığı
- Milli Kütüphane
- İSAM Kütüphanesi
Elde Edilen Veriler:
- Us’un yazdığı Tanin, Hakikat, Anadolu Sesleri, Vakit, Son Saat, Kurun gibi gazetelerdeki yazılar bu koleksiyon üzerinden incelenmiştir.
- Ayrıca, Muallim Mecmuası, Hayat, Aşiyan, Donanma, Yeni Mecmua gibi dergiler de analiz edilmiştir.
Sonuç Olarak
Bu koleksiyon, Hakkı Tarık Us’un düşünsel gelişimi, basın faaliyetleri ve dönemin entelektüel iklimi hakkında özgün birincil kaynaklar sunar. Araştırmanın derinliği ve özgünlüğü büyük ölçüde bu koleksiyon sayesinde sağlanmıştır.
Kaynak:
Hakkı Tarık Us’un Hayatı (1889-1956), Dr. Burhan Dinçer, İKSAD Yayınları, 2025. ISBN: 978-625-378-467-6