Kabataş-Bağcılar Tramvay hattında Sultanahmet durağında inerek Ayasofya camii ne doğru yürüdüğümüzde ,Camii Kebir’in sırasında yolun hemen karşısında kalıyor Turşucuzade Konağı. Nedir bu konağın hikayesi diye araştırdığımda ilginç hem de düşündürücü bir hikayesi olduğunu öğrendim. Bir şeyhülislam düşünün ki , saltanat kayığına binmediği diye görevden alınsın. Olur mu, olur …Aslında dini siyasete alet etmemek için yapmış bunu ama Pertevniyel Valide Sultan bunu hazmedemediği için görevden alıyor. Eh işte Şeyhulislamlık makamı vakarı gerektirir de onun için !
Çevremizde duyarız ‘’gözlerini dört aç, vardiyada ol’’ diye , işte bu tarihi konak bizim çok şükür ki vardiyada olduğumuz bir anımızda tevafuk ile karşımıza çıktı. İyi ki de gördük, fark ettik ve kısa hikayesini öğrenebilme fırsatını bulduk. Peki , hemen konağa geçelim .İşte detaylar :
AKILDA KALICI BİR İSİM AMA MEREDEN GELİYOR?
Yapım yılı ve Banisi tam olarak bilinmeyen Turşucuzade konağı ,bu kadar akılda kalıcı bir isimle anılmasının sebebi hepimizin de tahmin edeceği gibi mesleki olarak kullanılan bir terim ve bu mesleğin yapılmasından geliyor. Konağın sahibi şeyhülislâm Ahmed Muhtar Efendi’nin babası Ayasofya’da turşu ile uğraşan bir meslek icra ettiği için konağın ismi de Turşucuzade ailesi buraya yerleşmeye başladığından itibaren “TURŞUCUZADE KONAĞI” olarak anılıyor.
ŞEYHÜLİSLAM TURŞUCUZADE AHMED MUHTAR EFENDİ
Çalışkanlığı, erdemli davranışları ve kıvrak zekası ile küçük yaştan itibaren çevresinin dikkatini çeken Ahmed Muhtar Efendi, kendisini Arap ve Fars edebiyatlarında geliştirmek ile birlikte çeşitli medreselerde müderrislik , mülkiye mektebinde fıkıh alanında hocalık gibi çeşitli görevlerde bulundu. Ahmed Efendi ile ilgili paylaşacağımız bir önemli detay ise Ayasofya Camii’de vaaz verirken Sultan Abdülaziz’in dikkatini çekmesidir. Ahmed Muhtar Efendi’nin üslubunu beğenen Sultan daha sonra onu ,oğlu Şehzade Yusuf İzzeddin Efendi’ye hoca olarak atadı. İstanbul kadılığı görevini sürdürürken Osmanlı devlet teamülünde farklı olarak kazaskerlik görevine getirilmeyip Şeyhülislamlığa atanan Turşucuzade Ahmed Efendi, başta Şeyhülislamlık görevi olmak üzere devletin diğer kademelerinin düzenlenmesi ve bilgi ,liyakat temelli bir politika izlenmesi yönü ile hareket etti.
PERTEVNİYAL VALİDE SULTAN VE SALTANAT KAYIĞI GÖREVİNDEN AZLİ
Şeyhülislamlık görevi devam ettiği sırada üzerinde çalıştığı bir dava hakkında Pertevniyal Valide Sultan ile ilgili olarak ,Valide Sultan’ın kahvecibaşı görevini yerine getiren kişiyi kovulması yönünde karar vermesi kendisinin de azledilmesinin sebeplerinden birisi oldu. Görevi icabı Kadıköy’e geçmek için kendini için hazırlanan şeyhülislâmlık kayığına binmeyerek bir vapur ile karşıya geçmesi hafiflik olarak görüldü ve yıl 1874’e geldiğinde görevinden azledildi .Şeyhülislâmlık görevi sırasında Ayasofya’nın hemen yanında “TURŞUCUZADE KONAĞINDA” ikamet etmeye devam eden Ahmed Muhtar Efendi, görevinin sona ermesi ile buradan taşınarak kendine ait başka bir konakta yaşadı ve bir yılın sonunda ,1875 yılında vefat etti.
GÜNÜMÜZDE TURŞUCUZADE KONAĞI
Ahmed Muhtar Efendi’den sonra uzun yıllar boş kalan ve sonrasında harabeye dönüşen konak 1990 yılı ile birlikte yıkılarak yerine beton bir yapı eklenmek sureti ile istimlak edildi. Yakım dönemde ise Ayasofya ,Yerebatan Sarnıcı ve Sultanahmet Camii ve meydanı gibi İstanbul’un kıymetli parçalarının hemen yanında olması sebebi ile İBB tarafında yapılan çalışmalar sonucu aslına uygun olarak ahşap şeklinde yeniden inşa edilen Turşucuzade Konağı, bugün İstanbul’umuza gelen turistler için yine İBB’nin turizm ofisi olarak hizmet vererek Türkiye’nin ve Dünya’dört bir yanından gelen misafirlere hizmet veriyor.
KAYNAKLAR:
https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/807692
https://kultursanat.istanbul/haberler/tursucuzade-konagi
https://islamansiklopedisi.org.tr/ahmed-muhtar-efendi-tursucuzade